Basiscursus geologie 2009

Samengesteld en voorgesteld door Hans Vermeulen

Het is natuurlijk niet mogelijk om het ontstaan en de evolutie van de aarde in twee lessen en een begeleide wandeling in de Turfmeersen volledig uit te leggen. Maar Hans Vermeulen slaagt er in om zijn publiek te boeien met de inhoud van zijn betoog en dit “met handen en voeten”.

 

Veel begrippen kenden de meesten al wel zoals de oerknal en de tektonische platen maar andere waren voor velen totaal nieuw :

Orogenese, Epirogenese, fumarolen, solfataren, waterstofbruggen, puinhellingbronnen, intermitterende bronnen (dit is mij nog niet duidelijk alhoewel ik er verleden jaar een gezien heb in de Pyreneen)…. Alles begint bij de oerknal, een idee van de luikse priester Georges-Henri Lemaître (1894-1966), recent dus! In de jaren die volgen wordt het idee aangenomen. Albert Einstein twijfelt nog, maar in 1950 geeft hij zijn vergissing toe.

De les gaat verder over het ontstaan van enorme gaswolken, sterren, het licht, zwarte gaten, sterrenstelsels, onze Melkweg.

Ook het ontstaan van onze aarde komt aan de beurt. Daar voelen we ons al wat beter thuis. De aarde is een unieke plaats maar onze veiligheid is er niet gegarandeerd. Wij moeten niet alleen vrezen dat vroeg of laat een kleine meteoriet of grotere asteroïde ons pad kruist: de dino’s weten er alles van. Ook in Arizona en in Siberië(1908) vielen enorme stenen met een enorme snelheid zomaar uit de lucht. Toch zijn ze relatief klein en dus moeilijk op voorhand te ontdekken.

Ook de enorme hoeveelheid water op aarde is door de eeuwen heen nogal wispelturig. Dan is het vooral water en dan is het weer heel veel ijs. Zo volgen de ijstijden mekaar op. Op dit ogenblik leven we in een interglaciaal tijdperk, dus tussen 2 ijstijden in. De laatste ijstijd eindigde ongeveer 12.000 jaar geleden.

Hans laat met zichtbaar genoegen de continenten drijven en botsen en zie : Wachtebeke lag heel heel lang geleden op de zuidpool! Miljoenen jaren later is het opgeschoven naar de evenaar. Later botst het tegen de Baltica (overblijfsel : het massief van Brabant) terwijl Europa en Amerika zich van elkaar verwijderen (het Bush-effekt?). Deze continentendrift gaat nog steeds door. De botsingen van de continenten veroorzaken o.a. aardbevingen, vulkaanuitbarstingen, opwaartse bewegingen van de aardkorst (Himalaya, Alpen, Pyreneen, Andes enz) en neerwaartse bewegingen (troggen – Mariana trog bij de philippijnen).

We krijgen ook een overzicht van de geologische tijdschaal vanaf het ontstaan van de aarde 4.6 miljard jaar geleden. We vernemen tot slot dat de geologen het Kwartair tijdperk hebben afgeschaft. We leven dus nog in het Tertiair want het verschijnen van de mens is volgens hen geen reden om een nieuw tijdperk te starten. (jammer voor hen die dachten dat wij belangrijk zijn –nvdr)

We leren ook dat vlaanderen enkele keren onder water heeft gelegen en weer boven water is gekomen. En dat ten noorden van Maas en Samber België een lappendeken van verschillende grondsoorten is o.a. als gevolg van erosie en de werking van de zee. Ook valt het op dat de kolenmijnen ook ten noorden van de Maas liggen. Na de twee lange lessen nemen we afscheid van het Moervaartheem en danken voor de gastvrijheid en de goedkope Duvel.

De wandeling in de Turfmeersen is weer interessant onder leiding van de conservator Lou Roelandt die een schop en een grondboor meezeult, een goed idee zo blijkt achteraf als hij ons bewijst dat er op 30cm diepte een kalklaag van +/- 20cm dik zit.

Tussen Moerbeke en Wachtebeke waren er 6000 jaar geleden meren en de skeletten van de dieren die er in leefden vormden de kalklaag. Soms was de vorm van een schelpje nog aan te wijzen.

Hans gaf ons nog meer uitleg over de loop van de Schelde die eerst richting Eeklo liep maar door zich vormende zandruggen moest uitwijken naar het oosten en zo in Antwerpen terecht kwam. En ze veranderde van een zich vertakkende in een meanderende rivier.

We genoten ook van een prachtig uitzicht vanaf verschillende plaatsen in de Turfmeersen.

Mijn vrouw en ik en waarschijnlijk alle deelnemers hebben genoten van deze cursus en wij danken de afdeling Moervaart-Zuidlede van Natuurpunt voor het initiatief. We danken ook Hans Vermeulen voor zijn enthousiasme en deskundigheid.

M. Plompen
Laatste aanpassing ( vrijdag 10 juli 2009 13:37 )